Người Bạn Nhỏ - Kinh Tế Mới
(trích từ Tùy bút Chào Tháng Tư)
Tác giả: Hải Lý
Trình bày: Nắng Xưa

Lần đó là lần đầu tiên mà cũng là lần cuối tôi gặp bạn. Mấy đêm sau, trong lúc gia đình bạn đang ngon giấc trước cửa nhà tôi, công an lại tới đuổi nữa, và sau đó tôi chẳng bao giờ gặp bạn trở lại.

Tháng Tư, chợt nhớ đến một người bạn nhỏ ...

Cho phép tôi được gọi là bạn nhé, mặc dù ngay cả mối quan hệ sơ giao chúng ta cũng chưa đã có. Hai mươi năm trước, chúng ta chỉ là hai đứa bé với hai mảnh đời hoàn toàn khác biệt nhau. Tôi nằm trong nệm ấm chăn êm, bạn thì co ro trên tấm chiếu mục nát trước cửa nhà tôi. Đêm đêm tôi vẫn ngủ giấc an lành, bạn thì cứ mỗi dăm ba đêm lại bị công an quát tháo, xua đuổi, lếch thếch chạy theo anh theo mẹ tìm một nơi trú thân khác. Mỗi ngày của tôi là thức dậy, ăn sáng và đi học, nhưng mỗi ngày của bạn là thức dậy, theo bước chân mẹ đi bươi rác với cái bụng xẹp lép.

Thuở ấy, tôi nhìn bạn như một người từ hành tinh khác xuống. Tôi không hiểu nổi tại sao lại có những người như bạn. Tôi không hiểu tại sao bạn không có nhà để ở, mà lại phải đi lang thang ngoài đường. Tôi không hiểu tại sao bạn lại không đi học giống như tôi. Trăm ngàn cái tại sao ... tôi hỏi ba, hỏi mẹ, chỉ nhận được những cái lắc đầu, thở dài "Con nít đừng hỏi nhiều!" Những cái tại sao không được giải đáp ấy chuyển thành mối ghê sợ trong tôi, tôi ghê sợ những người thuộc thế giới của bạn. Tôi tận mắt thấy người anh của bạn cầm một con mèo, quay quay mấy cái rồi đập đầu con mèo vào tường nghe cái "bốp". Máu văng tung toé. Anh của bạn thản nhiên xách con mèo đi cạo lông, bên cạnh nồi nước sôi nghi ngút khói. Đêm đêm, lâu lâu tôi lại nghe tiếng một người đàn ông lè nhè, chửi thề tục tằn trước nhà tôi, sau đó có những tiếng đánh đập, rồi những tiếng có lẽ của mẹ bạn, anh bạn và bạn, van xin, khóc lóc ... Tôi co dúm người vì sợ hãi. Bạn và những người trong gia đình bạn thuộc thế giới nào đây, thế giới nào mà lại đầy khổ sở, man rợ như thế!

Ba tôi chỉ nói vỏn vẹn, bạn thuộc gia đình "Kinh Tế Mới"

Ba tôi chỉ nói vỏn vẹn, bạn thuộc gia đình "Kinh Tế Mới". "Kinh Tế Mới", một từ nghe thật lạ tai, và chỉ khi tôi lớn lên được một chút, rời khỏi Việt Nam, tôi mới hiểu hết nghĩa lầm than của nó.

Bạn và tôi chỉ thật sự gặp mặt nhau một lần duy nhất, đó là lúc bạn cầm một chiếc thau nhỏ, đứng lấp ló, lí nhí xin ba tôi cho nước. Tôi đang chạy lăng xăng bên mẹ trong nhà bếp thì bạn rón rén đi vào. Tôi nhìn bạn, bạn nhìn tôi, ánh mắt của hai đứa bé đồng tuổi chạm nhau. Tôi không biết bạn đọc những gì trong ánh mắt của tôi, có lẽ là sự ngạc nhiên, hiếu kỳ, nhưng ánh mắt của bạn ... Vâng, khi lớn lên tôi mới suy nghĩ nhiều về ánh mắt của bạn lúc ấy. Bạn cúi đầu, tới bên cái vòi nước mở nước ra, hứng đầy thau, rồi vẫn cúi đầu, khệ nệ bưng chiếc thau ra, không nhìn tôi một giây.

Lần đó là lần đầu tiên mà cũng là lần cuối tôi gặp bạn. Mấy đêm sau, trong lúc gia đình bạn đang ngon giấc trước cửa nhà tôi, công an lại tới đuổi nữa, và sau đó tôi chẳng bao giờ gặp bạn trở lại.

Mấy tuần sau khi không thấy tăm tích của gia đình bạn, ba tôi như có ý ngóng trông. Ba nói gia đình đó có giáo dục con cái đàng hoàng, bạn và anh bạn dạ thưa rất lễ phép. Mẹ tôi thì khen bạn, "con nhỏ đó nhìn mặt mày sáng sủa, coi dễ thương quá". Đột nhiên tôi cũng nghe chạnh lòng, mặc dù lúc đó tôi chưa chắc đã hiểu cảm giác của mình. Mơ hồ, tôi nhận thấy bạn và tôi cũng như nhau, cũng được cha mẹ thương yêu, giáo dục tới nơi tới chốn ... chỉ là, có lẽ bạn không được may mắn như tôi. Thế giới của bạn có lẽ không đến nỗi xấu xa như tôi đã nghĩ.

Và sau này tôi mới biết, cái độc ác, man rợ không nằm trong thế giới của bạn, mà ở trong chính cái chế độ của một đất nước mà bạn và tôi gọi là Việt Nam.

Bạn,

Khi viết những dòng này, tôi cũng không biết giờ bạn đang ở đâu, hoặc bạn có còn hiện hữu trên cõi đời này. Mẹ bạn có còn không, anh bạn có còn không, và người cha thường hay say rượu đánh đập vợ con giờ đã đi về đâu? Bạn có ở trong những người bán máu đứng chầu chực trước cửa bệnh viện? Bạn có trong những người quần quật suốt cả buổi, bán mặt cho đất, bán lưng cho trời mà vẫn không kiếm nổi ba bữa cơm no? Bạn có trong số những người công nhân làm việc mười tiếng một ngày với đồng lương chết đói, lại còn bị hành hạ đủ điều? Bạn có trong ... Bạn ạ, nói cho tôi biết, đã mười mấy năm kể từ khi tôi rời khỏi VN, tại sao vẫn còn nhan nhản những cảnh lầm than như vậy?

Tháng Tư về, lòng tôi se se một nỗi buồn. Ở Canada, tháng Tư là tháng bắt đầu của mùa xuân, khi vạn vật tưng bừng đón chào một cuộc hồi sinh. Oái oăm thay, tháng Tư cũng chính là tháng kết thúc mùa xuân của dân tộc Việt Nam. Mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm, lầm than vẫn tiếp lầm than, dưới chiêu bài của Độc Lập, Tự Do, Hạnh Phúc.

Nếu không có tháng Tư ấy, có lẽ gia đình bạn sẽ chẳng phải trú thân trước nhà tôi. Bạn và tôi rất có thể sẽ học chung trường, chung lớp, và tôi có thể gọi bạn là bạn một cách đàng hoàng. Không có tháng Tư ấy, thì sẽ không có ánh mắt bạn nhìn tôi như vậy, ánh mắt đầy tủi thân của một đứa bé đã phải mất nhà, mất cửa, theo cha mẹ đi lang thang ngoài đường từ lúc năm sáu tuổi.

Tháng Tư ... vì ai gây dựng cho nên nỗi này ...

oOo
Không Đề
Tác giả và trình bày: Cal

Tội cho em không nấm mồ tẩm liệm. Không người thân, không tấm biển đề tên

Xin cúi đầu tưỡng nhớ đến những người đả bỏ mình trên đường tìm tự do.

Trời lại mưa, trong lòng tôi chợt nhớ
Nhớ con thuyền không máy vật vờ trôi
Người khóc than, kẻ nín lặng bồi hồi
Cùng cầu nguyện đưa em tôi xuống biển

Tội cho em không nấm mồ tẩm liệm
Không người thân, không tấm biển đề tên
Xác em đây, hồn em sẻ bay lên
Đời tủi nhục, thôi hảy quên em nhé

Biển nhấp nhô đưa em xa xa mãi
Gió vi vu thầm hát khúc thê lương
Trời cuồng nộ sấm sét khắp đại dương
Mưa vẫn khóc như tình thương nhân loại

Ở trời xa, mẹ chờ mong khắc khoải
Đứa con ngoan giờ trôi dạt nơi đâu
Giòng lệ khô chưa rửa hết cơn sầu
Sầu tử biệt đi theo sầu ly biệt.

oOo

Vòng Hoa Trên Biển
Tác giả: Lá Rơi
Trình bày: Khúc Mưa Thu

Còn gì chăng, hoa mộng đợi bên thềm. Còn gì chăng, Mẹ già sầu trông ngóng

Những con tàu, bềnh bồng trên biển cả
Chở nhục hình, chở cả những vòng hoa
Tàu đi xuôi, đi ngược chẳng lối ra
Sóng réo gọi, bến bờ còn xa quá

Gượng tỉnh em, giữ lòng tin vàng đá
Có bến bờ, có cả trời ước mơ
Đừng đừng em, đừng gục ngã xa bờ
Môi em khô, đây máu hồng đỡ khát

Thuyền nhấp nhô, cho con tim tan nát
Xác em thơ , môi khao khát bến bờ
Xiết vào lòng , một thân thể xác xơ
Ôi máu tôi , trên môi em còn đó

Em ra đi , với đêm sầu lộng gió
Sóng ba đào, dồn dập cướp hồn em
Còn gì chăng, hoa mộng đợi bên thềm
Còn gì chăng, Mẹ già sầu trông ngóng

Thượng Đế ơi, xin ban đời chân lý
Biển cả ơi, xin đưa đến tự do
Cho em tôi, được vui giấc trời xa
Xin đừng để vòng hoa trôi biển cả

oOo

Thuyền Nhân
(trích từ Tùy bút Thuyền Nhân)
Tác giả: Hải Lý
Trình bày: Út Đẹt

....

Và tay tôi dừng lại ở cuốn "Thuyền nhân" của Mai Kim Ngọc. Cuốn sách do một người bạn tặng khi rời Canada sang Mỹ sinh sống. Sách còn mới toanh, phảng phất đâu đây mùi giấy mực trinh nguyên, chưa một lần được lật qua.

"Thuyền nhân", hai chữ nghe vừa thật xa lạ, mà vừa thật thân quen. Xa lạ, vì tôi chưa hề (bị) là thuyền nhân; thân quen, vì "boat people" là một trong những từ gắn liền với người Việt, như một dấu khắc ghi lại những cay đắng, tủi nhục, gian truân của dân tộc tôi. Dấu khắc đó, đối với tôi không phải là đẹp đẽ gì. Nó như một vết sẹo do lưỡi sắt nóng dí trên lưng tên tù khổ sai, để suốt đời tên tù đó mãi nhớ cái tội hình mà mình phải gánh chịu. Nhưng so với "thuyền nhân", thì tên tù khổ sai ấy còn may mắn rất nhiều, vì ít nhất khi hắn chết đi, vết sẹo đó cũng theo da thịt hòa tan vào lòng đất. Còn hai tiếng "thuyền nhân" nọ không phải chỉ theo đuổi dân tộc Việt có một đời, mà từ đời này sang đời khác. Nó theo đuổi không từ bất cứ một người nào, cho dù người đó có phải là "thuyền nhân" không, miễn họ là người Việt. Nó là một vết sẹo tinh khôn không chịu nằm trên da thịt mà bám vào trong đáy sâu thẳm nhất của tâm hồn.

Lúc người bạn đi, anh nói tôi nếu rãnh thì đọc cuốn Thuyền nhân này, đọc cho biết cảnh thuyền nhân ra sao, vì anh biết tôi sang đây bằng đường chính thức. Tôi ậm ừ cho qua, không muốn cho anh biết cái cảm giác muốn trốn chạy mỗi khi nghe đến hai chữ "Thuyền nhân". Tôi biết tôi trốn chạy những gì - đó là những cảnh bạo tàn trên biển Đông, cảnh hải tặc hãm hiếp cướp của giết người, cảnh đồng bào tôi tan xương nát thịt trong bụng cá, cảnh người và người ăn thịt nhau trên một chiếc tàu... Đừng hỏi tại sao tôi lại biết đến những cảnh tượng này và bị ám ảnh như chính người trong cuộc. Là người Việt Nam, không ai là không biết đến những cảnh tượng hãi hùng ấy. Người ta biết một cách rất tự nhiên, như hít thở không khí, như đói thì ăn, khát thì uống. Người ta biết, cho dù có là "boat people" hay không.

Nhưng lần này tôi quyết định không đầu hàng cái cảm giác trốn chạy của mình. Tôi đã khá lớn để đối đầu với đa số vấn đề trong cuộc sống một cách rất ... người lớn, nhưng với những cảm giác, những ám ảnh, những sợ hãi tinh khôn này thì tôi vẫn là một đứa bé con.

Và đứa bé con lần này quyết định đối đầu với cái cảm giác trốn chạy của nó khi nghe tới hai chữ "thuyền nhân". Nó sẽ đọc, đọc để biết những đau thương, những bạo tàn mà đồng bào nó phải hứng chịu với tư cách "thuyền nhân", trãi dài phơi bày trên giấy trắng mực đen. Nó sẽ đọc, mặc dù biết có người nào biết được những tâm tư này của nó có lẽ cười khẩy, "Vẽ chuyện, đạo đức giả. Cô lo nằm phơi nắng bị chán nên vớ đại cuốn tiểu thuyết nào đó để giết thời gian, chứ cô có "khe" gì về thuyền nhân với chả thuyền nhân..."

Trái với dự đoán của tôi, cuốn Thuyền Nhân không mở đầu bằng một chuyến vượt biên, mà bằng cảnh sống của thuyền nhân trong một trại tạm cư ở Hồng Kông. Gọi nôm na là "tạm cư", nhưng thực chất là một trại "tù". Cái chất "tù" đậm rõ qua một câu thơ nghe qua mà thấm thía: "Một đời không dám ngẩng đầu nhìn mây."

"Thuyền Nhân" được viết qua cái nhìn của Bách, nhân vật chính, một nhà văn ở Mỹ sang thăm trại tù thuyền nhân. Truyện không trực tiếp miêu tả những đau thương, bạo tàn, nhưng đâu đó lại có những chấm phá của dấu tích bạo tàn thương đau ấy. Có những con người tối ngày chỉ nằm ngửa, mắt mở trơ trơ nhìn lên trần nhà, hoặc có những con người suốt ngày chỉ cuộn mình trong chăn ngủ, như để quên ngày quên tháng. Có em nhỏ vẽ bức tranh có một cánh tay giơ lên giữa biển cả và trời đất mênh mông - cảnh một người nào đó bị chết đuối.

Và ấn tượng nhất đối với tôi là chuyện của anh Nghiệm. Anh này là bộ đội phục viên, nhưng lại vượt biên và trở thành một trong những thuyền nhân ở trại tù HK này. Anh ấm ớ khi bị hỏi về lí do tại sao lại bỏ nước ra đi, đi tị nạn kinh tế, hay chính trị? Chính trị cũng không hẳn, mà kinh tế thì cũng chẳng đúng nốt. Dài dòng, anh kể lại chuyện người anh và bà chị dâu, vốn là trí thức tu nghiệp từ Liên Xô trở về, mà vì cái xã hội tính toán từng điếu thuốc, miếng thịt, cọng rau này mà trở nên hèn người đi. Anh chán nản, muốn thóat khỏi cảnh sống này. Và như ông bác học nào đó nhảy nhổm lên hô "Eureka", anh như reo lên, "Vâng, tôi đi vì muốn tìm lại nhân phẩm của mình."

oOo

Sài Gòn Niềm Nhớ Khôn Nguôi
Tác giả: Nguyệt Ánh
Trình bày: Thi Hạnh

Một tờ thư nát trao tay viết tên Sài Gòn
Vài dòng nhắn rằng người Sài Gòn vẫn cô đơn
Dù thành phố cũ đã thay đổi tên
Mà người năm cũ vẫn không hề quên
Vẫn mong bình minh xé toang màn đêm

Sài Gòn vẫn sống hiên ngang giữa lòng ngục tù
Sài Gòn kiên cường ở vùng kinh tế hoang vu
Sài Gòn thao thức mãi trong đêm đen
Sài Gòn ray rứt mãi bao con tim
Trái tim Việt Nam chất chứa hận thù

Tháng tư về người Sài Gòn mất thủ đô
Tháng tư về chẳng còn công lý, tự do
Thành phố đã thay tên
Lạc lối chốn thân quen
Người chiến sĩ không tên khóc trong lòng phố

Lần bước đến công viên
Chợt hạnh phúc vô biên
Từng ghế đá công viên khắc tên Sài Gòn

Sài Gòn vẫn sống sau bao đắng cay dập vùi
Sài Gòn muôn đời là niềm nhớ khôn nguôi
Sài Gòn hai tiếng ấm đôi bờ môi
Sài Gòn câu hát đã ru vành nôi
Khúc ca tự do gió đưa ngàn nơi

Sài Gòn vẫn sống thênh thang trong lòng mẹ già
Sài Gòn vẫn còn nồng nàn trên mắt môi cha
Sài Gòn vẫn sống trong tim người đi
Thời gian không xóa vết thương biệt ly
Đuốc thiêng tự do thắp sáng đường về